معنویت و توسعه مخاطب
89 بازدید
موضوع: فقه و اصول
  

ابتدا باید معنویت را معنی نمود تا در بستر این تعریف به آیات و روایاتی اشاره نمود. به طور کلی می توان معنویت را ساحت دین و شریعت چنین تعریف نمود:

به هرآنچه که شامل یا مربوط ماوراء الطبیعة برای رسیدن قرب الهی و نیل به مقام انسان کامل باشد، اطلاق می­‌شود و مقابل ظاهری و مادی است.

مسلماً با قید �قرب الهی� بسیاری از معنویت های سکولار خارج می شود؛ زیرا در چنین معنویت هائی به دنبال آرامش هستند ولو اینکه آن روش مخالف شریعت و دین باشد.

بزرگترین نکته ای که در رابطه با معویت از آیات الهی می توان ذکر کرد:

�الَّذينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ�[1]

تنها راه رسیدن به قرب الهی همان ذکر دائمیِ فعلی و قولی الهی است و تنها راه باز ماندن از سیر و سلوک الهی همان ترک اوامر الهی است و چنین رذائل اخلاقی مانند دود غلیظی صفحه آئینه دل را می پوشاند به طوری که به طور کلی از بازتابی جمال الهی باز می ماند.

البته این ارتباط روحانی از طریق توسل به اهل بیت (ع) ایجاد می شود:

در تفسیر قمی در رابطه با این آیه به نقل صادقین (ع) چنین آمده است:

�الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ� قَالَ: الَّذِينَ آمَنُوا الشِّيعَةُ وَ ذِكْرُ اللَّهِ أَمِيرُ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْأَئِمَّةُ (ع) ثُمَّ قَالَ أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ‏�[2]

حال که معنویت عبارت شد ارتباط قلبی با ذات مقدس الهی از طریق اهل بیت (ع) با زمینه آیه ای دیگر ارتباط معنویت با توسعه مخاطب روشن خواهد شد:

�فَبِما رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَليظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلينَ�[3]

غَليظَ الْقَلْبِ به معنای قساوت قلب است و از سوئی قلبی غلیظ خواهد بود که ذکر الله در آن نباشد؛ بنابراین کسی که معنویت ندارد مسلما مخاطبان او جدا خواهند شد �وَ لَوْ كُنْتَ فَظًّا غَليظَ الْقَلْبِ لاَنْفَضُّوا مِنْ حَوْلِكَ�

مؤلفه های دیگری در رابطه با جذب و توسعه مخاطب در این آیه ذکر شده است:

  1. (خيرخواهی) عدم توجه به خصومت های شخصی  بین متکلم و مخاطب (فَاعْفُ عَنْهُمْ)

  2. ایجاد رابطه و جاذبه معنوی(وَ اسْتَغْفِرْ لَهُمْ)

  1. ایجاد ارتباط و تعامل دو سویه(وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ)
  2. روحیه معنوی(فَإِذا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ)

بهترین زمان در توسعه مخاطب با توجه به معنویت

نوجوانان در سنین 12 تا 15 سالگى داراى اعتقادات مذهبى بیشترى هستند و دارای روحیه معنویت گرامی باشند و در صورت تلاش خانواده و اجتماع، معنویت و اعتقادات مذهبى در آنها مى تواند تثبیت شود و الاّ تحقیقات نشان مى دهد که در 18 سالگى این اعتقادات کاهش مى یابد.

بنا بر گفته موریس دبس در این دوران نوعى بیدارى مذهبى حتّى نزد کسانى که سابقا به مسائل مذهبى لا قید بودند دیده مى شود.

دگرگونى و گرایش به مذهب و معنویت را مى توان بخشى از توسعه شخصیت نوجوان دانست. جوانان در این سن به دنبال فلسفه اى براى زندگى خود هستند و درباره وجود خود و جهان نیازمند پاسخند و طبعا پاسخ را در مذهب جستجو مى کنند.

در اینجا نقش والدین و دستگاه های مربوط، بسیار خطیر است؛ زیرا بنا بر گفته موریس دبس ارزشهاى اخلاقى در دوران بلوغ در وجود سرمشقهاى انسانى متجلى مى شود و به صورت انسانهایى بروز مى کند که نوجوان سعى مى کند به هیأت آنها درآید. اگر سرمشق ها رفتار مناسبى نداشته باشند نوجوان نسبت به ارزشهاى اخلاقى سست و حتى بى تفاوت مى شود.

وجود این نمونه هاى عملى مى تواند نوجوان را مؤمن سازد و یا او را از راه بدر برد و گمراهش نماید. گرایش جوانان به مذهب بر اساس گرایش فطرت پاک آنان به فضایل اخلاقى و نداى حق مى باشد. این خواهش عمیق و طبیعى نوجوان و جوان به سجایاى اخلاقى و معرفت الهى سبب شده است که روانشناسان این دوران را دوران ماوراء طبیعت بنامند.

امام صادق (علیه السلام) به ابو جعفر احول که از اصحاب و مبلغان دین بود فرمودند:

عَلَيْكَ بِالْأَحْدَاثِ فَإِنَّهُمْ أَسْرَعُ إِلَى كُلِّ خَيْرٍ[4]

به جوانان رو کن و ایشان را تبلیغ نما چرا که ایشان به سوى هر خیر و نیکى بیشتر سرعت مى گیرند.



[1] - رعد : 28

[2] - تفسيرالقمي ج : 1 ص : 365

[3] - آل عمران : 159

[4] - كافي ج : 8 ص : 93